Gelinen durumda bölünmez bir halktan, ulustan söz edebilmek mümkün değildir.

Cumhuriyetçiliğin öngördüğü devlet, halkın/ulusun egemenliğine dayalıdır. Bunun anlamı belirleyici olanın devlet değil de yurttaşlardan oluşan halkın/ulusun olduğudur.

Ayrışmış, bölünmüş bir toplum kaçınılmaz olarak ortak iyinin, genel çıkarın düzenleyicisi, sağlayıcısı, koruyucusu, geliştiricisi olan devletini kaybeder, siyasal güce dönüşmüş devletin kontrolüne girer. Artık devlet, herkesin değil, gücü elinde bulunduran bir grup insanın devletidir. Bunun seçimlerle ya da başka türlü gerçekleşmiş olmasının bir önemi yoktur. Çünkü tarihsel gelişmeler kanıtlamıştır ki demokratik siyasal ve toplumsal düzenler, karşıtına dönüşmeyi domine eden siyasal ve toplumsal hareketlere karşı önlem geliştirmede her zaman başarılı olamamaktadırlar.

Demokrasi ve ortak iyiyi savunmak zaten işin başında savunmanın kendisine sınır koyar. Sınırların şiddete, militarizme kayarak aşılması bu işin doğasına aykırıdır. O nedenle fikri büyütmek, fikri hegemonya oluşturmak, en güçlü yoldur. Bizim kaybettiğimiz de budur.

Yolların nerede ayrıldığı, nerelerde hata yapıldığı uzun bir öyküdür. Bu uzun öyküyü ekonomi ve eşitsizlikler üzerinden okuyabiliriz. Ama bu okuma cumhuriyette farklı olanın ne olduğunu bize vermez.

Bizi coğrafyamızda, Dünya’da farklı kılan yanlış ve doğrularıyla sadece laik bir düzenin peşinde koşmamızdı.

Özgür olma, özgür insan mücadelesi vermeyenlerin eşitsizliklere karşı mücadele vermesi de mümkün değildir. Çünkü özgürlük ve eşitlik birbirini zorunlu kılar ve birbirinden ayrılamaz. Kardeşliği, toplumsal birlikteliği garanti edecek olan da yalnızca birbirinden ayrı düşünülemeyecek özgürlük, eşitlik mücadelesidir. Ben özgürlük diyorsam, zaten eşitlik mücadelesini de baştan kabul etmişimdir.

Atatürk’ün önderliğinde Cumhuriyet bizim önümüze özgürleşme, özgür insanlar olma mücadelesi koymuştu. Kaybettiğimiz bu mücadeledir.

Cumhuriyeti kuranlar bize karnı tok, malı mülkü çok ama özgür iradesi olmayan bir toplum olmayı değil fikri, vicdanı ve irfanı hür bir toplum olma idealini miras bıraktı. Kaybettiğimiz odur, kazanmamız gereken odur. Ve bu bizim ezberimizdir. Tekrar etmek kanıksanma, duyarsızlaşma getiriyormuş varsın getirsin. Olaylar, olayların içindeki insanları kendiliğinden bilinçli olmaya zorlar. İşte o zaman bu tekrarlar istenen bağlamlara oturur.

Bizim için en önemli ezber laiklik savunusu yapmaktır. Bir kez daha ezberimi tekrar ediyorum.

Laik bir toplumsal düzeni savunmadan, ezberlerimizi pekiştirmeden şuradan şuraya gidemeyiz. Çünkü devletin ve kurumlarının laik yapısı, her şeyden önce, insanları ayıran değil, birleştiren unsurlar üzerine kuruludur. Bu nedenle laiklik, laik ülkedeki tüm yurttaşların bir arada, barış içinde yaşamasını sağlayan uyumun ilkesidir. Laiklik, devletin dini, agnostik veya ateist düşünce ve eylemlerden ayrılması ve farklı bireysel inançlara karşı tarafsızlığını yasalar üzerinden gerçekleştirmesidir.

Bölünmüşlükten şikâyetçi isek, ideal toplum düzenimize laiklikten başka bizi götürecek olan nedir? Din insanları kültürel olarak birbirine benzeştirir ama asla uyumlu bir toplum haline getiremez. Uyumlu toplum olmanın tek yoklu laik bir kamu düzenine sahip olmaktan geçer. O nedenle laiklik konusunda fikren netleşmek ve siyasi taleplerimizin merkezine laikliği koymamız gerekir. Çünkü laiklik, siyasi kurumların dini veya özel inançlar üzerinden değil, halk egemenliğine dayalı bir toplumsal birlikte yaşama sisteminin varlığıdır. Laiklik, halkın, ulusun bölünmez bir bütünlüğünü hem korur, hem amaçlar. Daima ortak iyinin gerçekleştirilmesini sağlar.
Ezberimi tekrarlıyorum: Çünkü laiklik, insanların dini veya dini olmayan inançlara sahip olma hakkı olarak vicdan özgürlüğüne dayanır. Her türlü inanç ve inançsızlıklara kamusal ayrıcalık tanınmasını önler. Hür türlü ayrımcılıktan uzak durulmasını sağlar.

Buna göre;
1- Laiklik vicdan özgürlüğüdür. Yurttaş dilediği dine inanma, inanmama, değiştirme hakkına sahiptir.
2- Laik düzen devletin her türlü din, mezheplerden ayrılmasını gerekli kılar. Siyasetin bu ayrımı garanti etmesini hukuk yoluyla sağlar.
3- Eşitlik laikliğin olmazsa olmazıdır. Devlet tüm yurttaşlarının inançları ve inançsızlıkları karşısında kördür. Tüm yurttaşlarına eşit hizmet etmeyi garanti eder. Devletin var olmasının tek gerekçesi ortak iyinin gerçekleştirilmesidir. İnançlar ve inançsızlık doğrudan ya da dolaylı kamu kaynaklarıyla finansa edilemez. Kamu bütçesi genel çıkarın, ortak iyinin bütçesidir.
4- Laiklik din karşıtlığı değildir. Dinlerin, inançların olmadığı yerde vicdan özgürlüğü yoktur. O nedenle laiklik de yoktur. Laiklik, kurumsal birlikte yaşama biçimini sağlamaktır. Devletin din adamları olmaz. Din adamları dini topluluklara aittir.
5- Laiklik belli çevreden üretilen özel değerleri değil, insan haklarından üretilen özel değerleri, ahlak ilkelerini savunur, güçlendirir. Laiklik değer yokluğu anlamına gelmez. Ahlaki özerklik, kadın erkek eşitliği, vicdan özgürlüğü, insan onuru vb değerler laik düzenin savunduğu, koruduğu değerlerdir. Ancak bu değerler fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür insan olmayı sağlar.
6- Laiklik vicdan özgürlüğü mücadelesidir. Bu mücadele yalnızca ülke insanının değil tüm insanlığın özgürleşme mücadelesidir.

Bıkmadan usanmadan, yılmadan savunduğum ezberim budur.